- Tác giả
- Ban Biên tập IESDTD biên dịch từ Văn phòng Ủy ban Trung ương về An ninh mạng và Tin học hóa (Trung Quốc)
- Lĩnh vực
- Đào tạo & Phát triển nguồn nhân lực số
- Từ khóa
- Trung Quốc, tố chất số, kỹ năng số toàn dân, khoảng cách số, học tập suốt đời
Tóm tắt
Năm 2021, Trung Quốc ban hành Cương lĩnh hành động nâng cao tố chất và kỹ năng số toàn dân; năm 2024 công bố khảo sát toàn quốc đầu tiên với 2,72 triệu mẫu hợp lệ. Tổng hợp mục tiêu, cách tổ chức thực hiện, số liệu chính và giới hạn của khảo sát.
Trung Quốc dùng khái niệm “tố chất và kỹ năng số” (数字素养与技能 — tạm dịch: năng lực số và kỹ năng số) để chỉ tổng thể hiểu biết, khả năng và tư duy cần có của người dân trong xã hội số. Từ năm 2021, nước này triển khai một chương trình quốc gia nhằm nâng cao năng lực này cho toàn dân, có mục tiêu đến năm 2025 và tầm nhìn 2035, kèm kế hoạch công tác hằng năm và một cuộc khảo sát toàn quốc quy mô rất lớn.
Bài viết biên dịch, tổng hợp từ các văn bản và báo cáo công bố trên trang của Văn phòng Ủy ban Trung ương về An ninh mạng và Tin học hóa (中央网信办, gọi tắt là Văn phòng Thông tin mạng Trung ương) và các cơ quan báo chí nhà nước Trung Quốc.
Cương lĩnh hành động 2021
Tháng 10/2021, Ủy ban Trung ương về An ninh mạng và Tin học hóa ban hành Cương lĩnh hành động nâng cao tố chất và kỹ năng số toàn dân (提升全民数字素养与技能行动纲要, công bố ngày 5/11/2021). Văn bản xác định đây là nhiệm vụ chiến lược nhằm nâng cao tố chất quốc dân, là con đường để trở thành “cường quốc mạng”, đồng thời là biện pháp then chốt để thu hẹp khoảng cách số.
Mục tiêu
- Đến năm 2025: khả năng thích ứng, năng lực làm việc và năng lực sáng tạo trên môi trường số của toàn dân được nâng lên rõ rệt; bước đầu hình thành hệ thống học tập số suốt đời cho toàn dân; kỹ năng số của người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm đặc thù được cải thiện ổn định, khoảng cách số được thu hẹp nhanh hơn; năng lực sử dụng kỹ năng số của người lao động tăng rõ rệt, đội ngũ nhân lực số trình độ cao mở rộng.
- Tầm nhìn 2035: cơ bản trở thành “cường quốc nhân tài số”, năng lực số toàn dân đạt mức cao hơn, nhân tài số trình độ cao đóng vai trò dẫn dắt.
Bốn bối cảnh và bảy nhóm nhiệm vụ
Cương lĩnh nhấn mạnh mở rộng bốn bối cảnh: đời sống số, học tập số, làm việc số và sáng tạo số. Bảy nhóm nhiệm vụ gồm: (1) làm phong phú nguồn tài nguyên số chất lượng; (2) nâng cao chất lượng đời sống số; (3) nâng cao năng lực làm việc số; (4) xây dựng hệ thống học tập số suốt đời; (5) khơi dậy sức sáng tạo số; (6) nâng cao năng lực tự bảo vệ an toàn trên môi trường số; (7) tăng cường chuẩn mực pháp luật, đạo đức trong xã hội số. Kèm theo là sáu công trình trọng điểm, trong đó có công trình cải tạo môi trường số để người cao tuổi và người khuyết tật dễ tiếp cận.
Cách tổ chức thực hiện
- Kế hoạch công tác hằng năm: từ 2022, bốn cơ quan — Văn phòng Thông tin mạng Trung ương, Bộ Giáo dục, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin, Bộ Nhân lực và An sinh xã hội — cùng ban hành “Những điểm chính công tác nâng cao tố chất và kỹ năng số toàn dân” mỗi năm, phân công nhiệm vụ cho từng bộ.
- Tháng nâng cao kỹ năng số toàn dân: tổ chức hằng năm từ 2022 với hơn mười cơ quan tham gia, như đưa kỹ năng số về cộng đồng, giảng đường giáo dục số, đào tạo nông dân sử dụng điện thoại thông minh.
- Nền tảng học trực tuyến: năm 2022 đưa vào hoạt động “Nền tảng nâng cao tố chất và kỹ năng số toàn dân” mở miễn phí; cùng với Nền tảng giáo dục thông minh quốc gia.
- Cơ sở đào tạo: tháng 2/2023, 13 cơ quan công nhận 78 cơ sở đào tạo kỹ năng số toàn dân; tháng 11/2023 ban hành hướng dẫn xây dựng các cơ sở này.
- Trong giáo dục và việc làm: ban hành tiêu chuẩn “Tố chất số của giáo viên”; lần đầu đánh dấu 97 “nghề số” trong Danh mục phân loại nghề nghiệp quốc gia; xây dựng tiêu chuẩn nghề quốc gia cho các nghề công nghệ số.
Kế hoạch năm 2025 (công bố tháng 4/2025) gồm 6 nhóm với 16 nhiệm vụ trọng điểm: kiện toàn hệ thống đào tạo nhân lực số; mở rộng không gian tăng trưởng kinh tế số; xây dựng xã hội số bao trùm; tạo dựng đời sống số tiện lợi; tạo môi trường số an toàn, trật tự; hoàn thiện cơ chế phối hợp. Mục tiêu đến cuối năm 2025 là cơ bản hoàn thành hệ thống bồi dưỡng năng lực số và tiếp tục thu hẹp khoảng cách kỹ năng số giữa các nhóm dân cư.
Khảo sát toàn quốc 2024: số liệu chính
Tháng 10/2024, Văn phòng Thông tin mạng Trung ương phối hợp với Hiệp hội Khoa học và Kỹ thuật Trung Quốc công bố Báo cáo khảo sát mức độ phát triển tố chất và kỹ năng số toàn dân (2024) — khảo sát toàn quốc đầu tiên. Khảo sát trực tuyến tại 31 tỉnh, thành, đối tượng 18–69 tuổi (người trưởng thành) và 12–17 tuổi (vị thành niên); thu 2,88 triệu phiếu, 2,72 triệu phiếu hợp lệ. Năng lực được đo ở ba chiều: nhận thức số (25%), kỹ năng số (50%), tư duy số (25%), xếp thành ba mức sơ cấp, trung cấp, cao cấp.
| Nhóm | Từ sơ cấp trở lên | Mức cao cấp |
|---|---|---|
| Người trưởng thành (cả nước) | 60,61% | 16,26% |
| Vị thành niên (cả nước) | 64,69% | 12,55% |
| Người trưởng thành ở đô thị / nông thôn | 65,92% / 50,57% | 19,83% / 9,53% |
| Người 18–29 tuổi | 75,76% | 28,69% |
| Người 60–69 tuổi | 36,22% | 7,34% |
| Người học tiểu học trở xuống | 35,37% | 5,43% |
| Người có trình độ đại học trở lên | 91,40% | 53,49% |
| Người đang có việc làm | 67,85% | 19,75% |
Theo nghề, nhân viên văn phòng, chuyên môn kỹ thuật và cán bộ quản lý có tỷ lệ cao hơn mức chung; lao động dịch vụ và lao động nông, lâm, ngư nghiệp thấp hơn (59,73% từ sơ cấp trở lên). Các vùng phía đông, nơi kinh tế phát triển hơn, có tỷ lệ cao hơn vùng trung bộ và phía tây.
Giới hạn của khảo sát
Báo cáo ghi rõ khảo sát dùng lấy mẫu phi xác suất theo hạn ngạch qua bảng hỏi trực tuyến, sau đó gia quyền theo Tổng điều tra dân số 2020. Vì vậy, nhóm không dùng Internet — thường là người cao tuổi, ít học, ở nông thôn — có thể bị đại diện thiếu, khiến tỷ lệ thực tế ở các nhóm này có thể thấp hơn số liệu. Cách phân mức dựa trên “điểm trung bình ± độ lệch chuẩn” là phân tầng tương đối, không phải chuẩn tuyệt đối; thang đo của người lớn và vị thành niên khác nhau nên hai nhóm không so sánh trực tiếp được. Báo cáo cho biết có tham khảo tiêu chuẩn đánh giá kỹ năng số của EU và phương pháp của PISA, PIAAC.
Gợi ý cho Việt Nam
- Mô hình phối hợp liên bộ với kế hoạch công tác hằng năm giúp mục tiêu dài hạn được cụ thể hóa và phân công rõ ràng — đáng tham khảo khi triển khai các đề án về kỹ năng số.
- Đo lường định kỳ là điều kiện để biết chính sách có hiệu quả hay không; khảo sát Trung Quốc cho thấy khoảng cách lớn theo tuổi, học vấn, nông thôn – thành thị, giúp xác định nhóm cần ưu tiên. Khi thiết kế khảo sát, cần tính đến nhóm không dùng Internet.
- Nhà trường có vai trò kép: phát triển năng lực số cho học sinh và là điểm tựa hướng dẫn kỹ năng số cho phụ huynh, người cao tuổi trong cộng đồng.
Nguồn tham khảo
- 中央网络安全和信息化委员会办公室 (2021). 中央网络安全和信息化委员会印发《提升全民数字素养与技能行动纲要》. https://www.cac.gov.cn/2021-11/05/c_1637708867331677.htm
- 中央网信办、中国科协等 (2024). 全民数字素养与技能发展水平调查报告（2024） (bản đăng lại trên The Paper). https://m.thepaper.cn/newsDetail_forward_29153937
- 蒋艳 (2024). 专家解读｜加快推动全民数字素养与技能提升. 中国网信网. https://www.cac.gov.cn/2024-10/25/c_1731546596558924.htm
- 新华社 (2025). 四部门印发《2025年提升全民数字素养与技能工作要点》. 新华报业网. https://www.xhby.net/content/s680dd8ade4b04b66ba81cff5.html
Trích dẫn bài viết
Ban Biên tập IESDTD biên dịch từ Văn phòng Ủy ban Trung ương về An ninh mạng và Tin học hóa (Trung Quốc) (2026). Trung Quốc nâng cao tố chất và kỹ năng số toàn dân: Cương lĩnh hành động 2021 và kết quả khảo sát toàn quốc 2024. Viện Khoa học giáo dục và phát triển Công nghệ số. https://iesdtd.edu.vn/nghien-cuu/trung-quoc-nang-cao-to-chat-va-ky-nang-so-toan-dan-cuong-linh-va-khao-sat-2024