Nhân lực ngành bán dẫn: Chương trình đào tạo 50.000 người đến năm 2030 và bài học từ “khoảng trống nhân lực” của Mỹ

Nghiên cứu Đăng ngày 03/10/2026

Tác giả

Ban Biên tập IESDTD tổng hợp

Lĩnh vực

Đào tạo & Phát triển nguồn nhân lực số

Từ khóa

bán dẫn, vi mạch, nhân lực công nghệ cao, Quyết định 1017/QĐ-TTg, đào tạo kỹ sư

Tóm tắt

Quyết định 1017/QĐ-TTg (2024) đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên cho ngành bán dẫn đến năm 2030. Tóm lược mục tiêu, giải pháp và đối chiếu với nghiên cứu về thiếu hụt nhân lực bán dẫn ở Mỹ, nơi kỹ thuật viên chiếm phần lớn khoảng trống.

Công nghiệp bán dẫn là ngành mà nhân lực thường được coi là nút thắt lớn nhất: nhà máy và phòng thí nghiệm có thể xây trong vài năm, nhưng đào tạo một kỹ sư thiết kế vi mạch có kinh nghiệm cần lâu hơn nhiều. Ngày 21/9/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1017/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050” (văn bản do Phó Thủ tướng Lê Thành Long ký).

Bài viết tóm lược nội dung chính của Chương trình và đối chiếu với một nghiên cứu quốc tế về thiếu hụt nhân lực bán dẫn để thấy những điểm cần lưu ý khi triển khai.

Quan điểm: “đột phá của đột phá”

Chương trình xác định đào tạo nhân lực bán dẫn là “đột phá của đột phá” trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, được ưu tiên hàng đầu và áp dụng cơ chế đặc thù về đầu tư, ngân sách, tài sản công, thu hút chuyên gia, hỗ trợ tài chính cho giảng viên và người học. Mô hình hợp tác “ba Nhà” được nêu rõ vai trò: Nhà nước kiến tạo, Nhà trường là trung tâm, Doanh nghiệp đồng hành, hỗ trợ. Hình thức đào tạo được đa dạng hóa: chính quy, chuyển đổi, đào tạo lại, đào tạo nâng cao; trình độ cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ. Hợp tác quốc tế được coi là “quan trọng, xuyên suốt”.

Mục tiêu đến năm 2030

Trọng tâm giai đoạn đến 2030 là công đoạn thiết kế, đóng gói và kiểm thử vi mạch, từng bước nắm bắt công nghệ sản xuất. Đến năm 2050, mục tiêu là đáp ứng đủ nhu cầu nhân lực về số lượng, chất lượng ở mọi công đoạn của chuỗi giá trị, và các cơ sở giáo dục đại học trong nước tự đào tạo được nhân lực chất lượng cao.

Các nhóm giải pháp chính

• Cơ chế đặc thù: đơn giản thủ tục, ưu đãi đầu tư, thuế để doanh nghiệp tài trợ đào tạo, nghiên cứu; mô hình hợp tác công – tư; cơ chế lương, thưởng cạnh tranh trong khu vực, ưu đãi thuế thu nhập cá nhân, thị thực dài hạn để thu hút chuyên gia, người Việt Nam ở nước ngoài; cơ chế đặt hàng đào tạo theo đầu ra; học bổng, miễn giảm học phí cho người học.
• Hạ tầng: ngân sách trung ương hỗ trợ trang thiết bị, phần mềm bản quyền cho phòng thí nghiệm; cơ chế dùng chung phòng thí nghiệm là tài sản công.
• Tổ chức đào tạo: ban hành chuẩn chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn; mở ngành, chuyên ngành thiết kế vi mạch, công nghệ bán dẫn, AI; chương trình tài năng có giảng viên quốc tế; khóa ngắn hạn có chứng chỉ cho sinh viên và người làm ngành gần muốn chuyển nghề; đào tạo lại, đào tạo tại nơi làm việc qua liên kết doanh nghiệp – nhà trường.
• Nền tảng từ sớm: khuyến khích học các khối ngành STEM, tiếng Anh chuyên ngành, kỹ năng mềm, tư duy khởi nghiệp, AI làm nền tảng cho các ngành liên quan bán dẫn.
• Nguồn lực và đầu ra: khuyến khích doanh nghiệp, cơ sở tư thục lập quỹ đào tạo; ươm tạo doanh nghiệp, khởi nghiệp bán dẫn để tạo việc làm cho người được đào tạo.

Kinh nghiệm quốc tế: thiếu hụt lớn nhất có thể không ở kỹ sư

Năm 2023, Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ (SIA) và Oxford Economics công bố báo cáo Chipping Away về khoảng trống nhân lực bán dẫn ở Mỹ sau Đạo luật CHIPS và Khoa học năm 2022. Một số kết quả:

• Lực lượng lao động ngành bán dẫn Mỹ dự kiến tăng gần 115.000 việc làm đến năm 2030 (từ khoảng 345.000 lên khoảng 460.000, tăng 33%).
• Khoảng 67.000 vị trí — 58% số việc làm mới, và 80% số việc làm kỹ thuật mới — có nguy cơ không tuyển được người với tốc độ đào tạo hiện tại.
• Trong số vị trí có thể bị bỏ trống: 39% là kỹ thuật viên (phần lớn có chứng chỉ hoặc bằng hai năm), 35% là kỹ sư bốn năm hoặc chuyên gia khoa học máy tính, 26% là kỹ sư trình độ thạc sĩ, tiến sĩ.
• Ngành bán dẫn chỉ là “một lát cắt”: toàn nền kinh tế Mỹ dự kiến tạo thêm 3,85 triệu việc làm đòi hỏi năng lực kỹ thuật đến năm 2030, trong đó 1,4 triệu có nguy cơ bỏ trống — tức ngành bán dẫn phải cạnh tranh nhân lực với AI, năng lượng sạch, an ninh mạng, ô tô…

Khuyến nghị đầu tiên của báo cáo là tăng cường hợp tác vùng để phát triển nguồn kỹ thuật viên: mở rộng các khóa chứng chỉ ngắn, học nghề, chương trình đào tạo tại trường cao đẳng cộng đồng, trường kỹ thuật gần các nhà máy.

Cần lưu ý đây là dự báo cho thị trường Mỹ, do hiệp hội ngành thực hiện; cơ cấu nhu cầu ở Việt Nam có thể khác vì giai đoạn đầu tập trung vào thiết kế, đóng gói, kiểm thử.

Gợi ý khi triển khai ở Việt Nam

• Đừng bỏ quên tầng kỹ thuật viên. Chỉ tiêu của Quyết định 1017 tính nhân lực từ đại học trở lên; kinh nghiệm Mỹ cho thấy kỹ thuật viên vận hành, bảo trì, kiểm thử có thể là nhóm thiếu hụt lớn nhất khi nhà máy đi vào hoạt động. Vai trò của giáo dục nghề nghiệp cần được tính đến song song.
• Chất lượng quan trọng hơn số lượng. Chuẩn chương trình, đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm thực tế và phòng thí nghiệm dùng được thường xuyên quyết định người học có làm được việc hay không.
• Gắn đào tạo với việc làm thật. Cơ chế đặt hàng theo đầu ra và ươm tạo doanh nghiệp là điều kiện để người được đào tạo không phải ra nước ngoài hoặc chuyển ngành.
• Nền tảng từ phổ thông: toán, vật lý, tiếng Anh và hứng thú với kỹ thuật được hình thành từ sớm. Hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ điện tử, lập trình ở trường phổ thông góp phần mở rộng nguồn tuyển sinh cho ngành.

Nguồn tham khảo

1. Thủ tướng Chính phủ (2024). Quyết định 1017/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 phê duyệt Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050” (toàn văn). https://caselaw.vn/van-ban-phap-luat/509018-quyet-dinh-so-1017-qd-ttg-ngay-21-09-2024-cua-thu-tuong-chinh-phu-phe-duyet-chuong-trinh-phat-trien-nguon-nhan-luc-nganh-cong-nghiep-ban-dan-den-nam-2030-dinh-huong-den-nam-2050
2. Tư liệu Văn kiện Đảng (2024). Đào tạo 50.000 nhân lực đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn. https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/home/chu-truong-chinh-sach-moi/dao-tao-50-000-nhan-luc-dai-hoc-tro-len-phuc-vu-nganh-cong-nghiep-ban-dan-4184
3. Semiconductor Industry Association & Oxford Economics (2023). Chipping Away: Assessing and Addressing the Labor Market Gap Facing the U.S. Semiconductor Industry – Executive Summary. https://www.semiconductors.org/wp-content/uploads/2023/07/SIA_July2023_ExecSummary.pdf

Trích dẫn bài viết

Ban Biên tập IESDTD tổng hợp (2026). Nhân lực ngành bán dẫn: Chương trình đào tạo 50.000 người đến năm 2030 và bài học từ “khoảng trống nhân lực” của Mỹ. Viện Khoa học giáo dục và phát triển Công nghệ số. https://iesdtd.edu.vn/nghien-cuu/nhan-luc-nganh-ban-dan-chuong-trinh-50000-ky-su-va-kinh-nghiem-quoc-te