Màn hình và sự phát triển của trẻ nhỏ: khuyến nghị của WHO và các tổ chức nhi khoa

Nghiên cứu Đăng ngày 03/10/2026

Tác giả

Ban Biên tập IESDTD tổng hợp

Lĩnh vực

Nhân trắc học & Khoa học não bộ

Từ khóa

thời gian màn hình, trẻ mầm non, khuyến nghị WHO, phát triển ngôn ngữ, giáo dục mầm non

Tóm tắt

WHO khuyến nghị không cho trẻ dưới 2 tuổi xem màn hình thụ động và tối đa 1 giờ mỗi ngày với trẻ 2–4 tuổi. Bài viết giải thích vì sao trẻ nhỏ học từ người thật tốt hơn từ màn hình, bằng chứng về thời gian màn hình và phát triển, cùng gợi ý cho gia đình và trường mầm non.

Điện thoại, máy tính bảng, tivi có mặt ở hầu hết gia đình, và trẻ nhỏ tiếp xúc với màn hình ngày càng sớm. Nhiều ứng dụng tự giới thiệu là "giáo dục", "phát triển trí não". Câu hỏi phụ huynh và giáo viên mầm non thường đặt ra là: trẻ nhỏ có học được từ màn hình không, và bao nhiêu là vừa?

Khuyến nghị của WHO cho trẻ dưới 5 tuổi (2019)

Ngày 24/4/2019, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố hướng dẫn về vận động, hành vi ít vận động và giấc ngủ cho trẻ dưới 5 tuổi. Phần liên quan đến màn hình và các nội dung đi kèm:

WHO cũng khuyến nghị không để trẻ bị giữ ngồi yên (trong xe đẩy, ghế ăn, địu) quá 1 giờ mỗi lần. Khi trẻ ngồi yên, thay vì cho xem màn hình, nên đọc sách, kể chuyện cùng trẻ. Chuyên gia WHO Juana Willumsen tóm tắt tinh thần của hướng dẫn: điều thực sự cần là "đưa trò chơi trở lại với trẻ em".

Khuyến nghị của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (2016)

Tuyên bố chính sách Media and Young Minds của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) năm 2016 đưa ra khuyến nghị tương tự, với một số chi tiết cụ thể:

• Trẻ dưới 18–24 tháng: tránh dùng phương tiện số, ngoại trừ gọi video với người thân.
• Trẻ 18–24 tháng: nếu muốn cho trẻ tiếp xúc, chọn chương trình chất lượng cao và xem cùng trẻ; tránh để trẻ xem một mình.
• Trẻ 2–5 tuổi: giới hạn 1 giờ mỗi ngày với chương trình chất lượng cao, cùng xem với trẻ, giúp trẻ hiểu những gì đang thấy và áp dụng vào thế giới xung quanh.
• Không dùng màn hình trong bữa ăn và trong 1 giờ trước khi ngủ; giữ phòng ngủ, giờ ăn, giờ chơi của cha mẹ với con không có màn hình; tránh chương trình nhịp độ nhanh, nhiều yếu tố gây xao nhãng và nội dung bạo lực; tránh dùng màn hình như cách duy nhất để dỗ trẻ.

Vì sao trẻ nhỏ học từ người thật tốt hơn?

AAP giải thích: trẻ dưới 2 tuổi cần khám phá bằng tay và tương tác xã hội với người chăm sóc tin cậy để phát triển nhận thức, ngôn ngữ, vận động và cảm xúc – xã hội. Vì kỹ năng biểu tượng, trí nhớ và chú ý còn non nớt, trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi không thể học từ phương tiện số truyền thống như học từ tương tác với người chăm sóc, và khó chuyển những gì thấy trên màn hình sang thế giới ba chiều. Yếu tố chính giúp trẻ (từ khoảng 15 tháng) học được từ chương trình là có cha mẹ xem cùng và dạy lại nội dung.

Một thí nghiệm kinh điển minh họa điều này: Kuhl, Tsao và Liu (2003, PNAS) cho trẻ Mỹ 9 tháng tuổi nghe tiếng Quan Thoại trong 12 buổi chơi. Trẻ được người thật nói chuyện, chơi cùng đã học được cách phân biệt âm của tiếng Quan Thoại; trẻ xem video hoặc nghe băng ghi âm cùng nội dung thì không.

AAP cũng lưu ý mặt tích cực có điều kiện: trẻ khoảng 24 tháng có thể học từ mới qua gọi video với một người lớn biết đáp lại, hoặc qua giao diện cảm ứng được thiết kế đặc biệt. Tuy nhiên, phần lớn ứng dụng được gắn nhãn "giáo dục" trên kho ứng dụng không có bằng chứng hiệu quả, chỉ tập trung vào kỹ năng học thuộc lòng, không dựa trên chương trình giáo dục đã được kiểm chứng.

Những kỹ năng quan trọng cho việc đi học — kiên trì với nhiệm vụ, kiểm soát xung động, điều hòa cảm xúc, tư duy linh hoạt, sáng tạo — theo AAP được học tốt nhất qua chơi tự do, chơi có tương tác xã hội và qua sự đáp ứng của cha mẹ.

Thời gian màn hình và kết quả phát triển

Nghiên cứu theo dõi dọc của Madigan và cộng sự (2019, JAMA Pediatrics) với 2.441 cặp mẹ – con ở Calgary (Canada) đánh giá trẻ lúc 24, 36 và 60 tháng tuổi. Trung bình, trẻ xem màn hình khoảng 17 giờ mỗi tuần lúc 2 tuổi và khoảng 25 giờ mỗi tuần lúc 3 tuổi. Thời gian màn hình nhiều hơn ở tuổi 2 dự báo điểm sàng lọc phát triển (giao tiếp, vận động thô, vận động tinh, giải quyết vấn đề, cá nhân – xã hội) thấp hơn ở tuổi 3; thời gian màn hình nhiều hơn ở tuổi 3 dự báo điểm thấp hơn ở tuổi 5. Chiều ngược lại — phát triển chậm dẫn đến xem nhiều hơn — không được ghi nhận.

Giới hạn cần lưu ý: mức tác động thống kê là nhỏ; thời gian màn hình do mẹ tự báo cáo; nghiên cứu không phân biệt chất lượng nội dung; đây là nghiên cứu quan sát nên không chứng minh chắc chắn quan hệ nhân quả. Dù vậy, kết quả phù hợp với cách giải thích rằng thời gian trước màn hình có thể lấy mất thời gian dành cho chơi, vận động, trò chuyện.

AAP còn ghi nhận: thời gian dùng phương tiện số nhiều hơn và có thiết bị trong phòng ngủ ở tuổi nhỏ gắn với thời gian ngủ đêm ít hơn; tivi bật làm nền khiến cha mẹ ít trò chuyện, chơi với con; cha mẹ dùng điện thoại nhiều gắn với ít tương tác bằng lời và không lời với con.

Gợi ý cho gia đình và trường mầm non

• Ưu tiên trò chuyện, chơi, đọc sách cùng trẻ. Đây là "chất liệu" chính cho phát triển não bộ giai đoạn đầu đời; màn hình không thay thế được.
• Nếu dùng màn hình, hãy dùng cùng trẻ: chọn nội dung chậm rãi, phù hợp lứa tuổi, nói chuyện với trẻ về những gì xem, liên hệ với đồ vật thật.
• Gọi video với ông bà, người thân là ngoại lệ được chấp nhận, vì đó là tương tác hai chiều.
• Đặt "vùng không màn hình": bữa ăn, phòng ngủ, một giờ trước khi ngủ.
• Cha mẹ làm gương. Thói quen dùng thiết bị của cha mẹ dự báo mạnh thói quen của con; tắt tivi khi không xem.
• Trường mầm non nên hạn chế tối đa thời gian trẻ ngồi xem màn hình, dành thời gian cho vận động (ít nhất 180 phút mỗi ngày theo WHO, tính cả ở nhà) và chơi tương tác; khi giới thiệu ứng dụng cho phụ huynh, cần thận trọng với những sản phẩm tự nhận là "giáo dục" mà không có bằng chứng.

Nguồn tham khảo

1. World Health Organization (2019). To grow up healthy, children need to sit less and play more (thông cáo về hướng dẫn vận động, hành vi tĩnh tại và giấc ngủ cho trẻ dưới 5 tuổi). https://www.who.int/news/item/24-04-2019-to-grow-up-healthy-children-need-to-sit-less-and-play-more
2. AAP Council on Communications and Media (2016). Media and Young Minds. Pediatrics, 138(5), e20162591. https://www.jpa-web.org/dcms_media/other/AAP%20policy%20statement2016%20young%20minds.pdf
3. Madigan, S., Browne, D., Racine, N., Mori, C., Tough, S. (2019). Association Between Screen Time and Children's Performance on a Developmental Screening Test. JAMA Pediatrics, 173(3), 244–250. https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/2722666
4. Kuhl, P. K., Tsao, F.-M., Liu, H.-M. (2003). Foreign-language experience in infancy: Effects of short-term exposure and social interaction on phonetic learning. Proceedings of the National Academy of Sciences, 100(15), 9096–9101. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC166444/

Trích dẫn bài viết

Ban Biên tập IESDTD tổng hợp (2026). Màn hình và sự phát triển của trẻ nhỏ: khuyến nghị của WHO và các tổ chức nhi khoa. Viện Khoa học giáo dục và phát triển Công nghệ số. https://iesdtd.edu.vn/nghien-cuu/man-hinh-va-su-phat-trien-cua-tre-nho