Đơn vị trực thuộc Hội Khoa học phát triển Nguồn nhân lực - Nhân tài Việt Nam

0922812345 [email protected]

Viện Khoa học giáo dục và phát triển Công nghệ số Gieo mầm trí tuệ, mở lối tương lai

Khảo sát kỹ năng người trưởng thành của OECD (PIAAC 2023): kỹ năng đọc hiểu giảm hoặc đứng yên ở hầu hết các nước

Nghiên cứu

Tác giả
Ban Biên tập IESDTD biên dịch từ OECD
Lĩnh vực
Đào tạo & Phát triển nguồn nhân lực số
Từ khóa
PIAAC, kỹ năng người trưởng thành, đọc hiểu, tính toán, học tập suốt đời, OECD

Tóm tắt

Khảo sát khoảng 160.000 người 16–65 tuổi ở 31 quốc gia cho thấy trong mười năm, kỹ năng đọc hiểu của người trưởng thành giảm hoặc không tiến bộ ở phần lớn các nước, dù trình độ học vấn tăng. Tóm tắt kết quả chính và gợi ý cho giáo dục người lớn.

Tháng 12/2024, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) công bố kết quả vòng hai của Khảo sát kỹ năng người trưởng thành, thuộc Chương trình đánh giá quốc tế năng lực người trưởng thành (PIAAC). Khoảng 160.000 người từ 16 đến 65 tuổi ở 31 quốc gia và vùng lãnh thổ — đại diện cho 673 triệu người — đã được đánh giá trực tiếp về ba kỹ năng nền tảng: đọc hiểu, tính toán và giải quyết vấn đề thích ứng. Vì 27 nước đã tham gia vòng một khoảng mười năm trước, đây là lần đầu có dữ liệu so sánh xu hướng kỹ năng người lớn qua một thập kỷ.

Việt Nam không tham gia khảo sát này, nhưng kết quả vẫn rất đáng chú ý vì nó đặt câu hỏi trực tiếp về hiệu quả của giáo dục và đào tạo suốt đời. Nội dung dưới đây lược dịch từ báo cáo chính và tài liệu Insights and Interpretations của OECD (giấy phép CC BY 4.0).

Khảo sát đo những gì

  • Đọc hiểu: hiểu, đánh giá và sử dụng văn bản. Người ở mức 1 hiểu được văn bản ngắn và danh sách có thông tin rõ ràng; dưới mức 1 chỉ hiểu được câu ngắn, đơn giản. Người ở mức 4–5 hiểu và đánh giá được văn bản dài, nhiều trang, nắm được ý ẩn.
  • Tính toán: mức 1 làm được phép tính cơ bản với số nguyên, tiền, đọc một thông tin trong bảng; mức 4–5 hiểu tỷ lệ, đọc biểu đồ phức tạp và đánh giá được các nhận định thống kê.
  • Giải quyết vấn đề thích ứng (lĩnh vực mới): giải quyết vấn đề nhiều bước, điều chỉnh khi tình huống thay đổi.

Năm phát hiện chính

1. Kỹ năng đọc hiểu giảm hoặc đứng yên ở hầu hết các nước

Trong mười năm, điểm đọc hiểu trung bình ổn định hoặc giảm ở phần lớn các nước; chỉ Phần Lan (+15 điểm) và Đan Mạch (+9 điểm) tiến bộ có ý nghĩa thống kê. Mức giảm lớn nhất (trên 20 điểm) ở Hàn Quốc, Litva, New Zealand và Ba Lan. Kỹ năng tính toán khả quan hơn: 8 nước tăng, cao nhất là Phần Lan và Singapore (cùng +17 điểm), 12 nước ổn định, 7 nước giảm.

2. Gần 1/5 người trưởng thành có kỹ năng rất thấp

Trung bình ở các nước OECD tham gia, gần một phần năm người trưởng thành đạt mức 1 trở xuống ở cả ba lĩnh vực — từ 7% ở Nhật Bản đến 44% ở Chile. Tính riêng từng lĩnh vực, tỷ lệ ở mức 1 trở xuống là 26% (đọc hiểu), 25% (tính toán) và 29% (giải quyết vấn đề). Tỷ lệ người kém về đọc hiểu tăng ở 14 nước và không giảm ở nước nào.

3. Khoảng cách kỹ năng ngày càng rộng

Điểm trung bình giảm chủ yếu vì nhóm 10% thấp nhất giảm mạnh, trong khi nhóm cao nhất diễn biến tốt hơn. Người học vấn thấp giảm nhiều nhất. Nền tảng gia đình vẫn ảnh hưởng mạnh: chênh lệch đọc hiểu giữa người có cha mẹ học vấn thấp và cao là 50 điểm, và khoảng cách này rộng thêm ở một nửa số nước.

4. Bằng cấp cao hơn không đồng nghĩa kỹ năng cao hơn

Dù tỷ lệ học đại học tăng ở mọi nước, kỹ năng đọc hiểu của người có trình độ đại học chỉ tăng ở Phần Lan và giảm ở nhiều nước. Ở mọi nước, 25% người chỉ tốt nghiệp trung học có điểm tính toán cao nhất vẫn vượt 25% người tốt nghiệp đại học có điểm thấp nhất. Người tốt nghiệp trung học ở Phần Lan đạt điểm đọc hiểu cao hơn phần lớn người lớn ở 19 trong 31 nước, kể cả người có bằng đại học. OECD cho rằng văn bằng đang trở thành tín hiệu kém tin cậy hơn về kỹ năng thực sự.

5. Kỹ năng có giá trị thực trên thị trường lao động

Tăng một độ lệch chuẩn về tính toán gắn với khả năng có việc làm cao hơn 1 điểm phần trăm và tiền lương cao hơn 9%; ba năm học thêm gắn với lương cao hơn 16%. Khoảng một phần ba người lao động không phù hợp với công việc về trình độ, kỹ năng hoặc ngành học. Người làm việc thấp hơn trình độ có lương thấp hơn 12%. Có 26% người lao động tự nhận mình “thừa kỹ năng” so với công việc, 10% nhận mình thiếu kỹ năng.

Vì sao kỹ năng giảm?

OECD nêu một số giả thuyết nhưng chưa khẳng định: thói quen đọc thay đổi ở nơi làm việc và ở nhà; tiếp xúc nhiều hơn với mạng xã hội và phương tiện số; khi nhiều người vào đại học hơn, kỹ năng trung bình của người tốt nghiệp giảm. Báo cáo cũng nhận xét hầu hết các nước đã tăng đầu tư cho đào tạo người lớn nhưng chưa thấy kỹ năng cải thiện tương xứng, đặt câu hỏi về hiệu quả của mọi cấp học và liệu nhiều công việc hiện đại có đang làm kỹ năng mai một hay không.

Một điểm đáng chú ý cho các nhà giáo: dữ liệu ghép giữa PISA và PIAAC gợi ý những nước có tỷ lệ người lớn tự nguyện học tập thấp thường cũng là nước có học sinh 15 tuổi ít động lực học tập, thiếu “tư duy phát triển”. OECD lưu ý đây là hai thế hệ khác nhau nên chỉ là gợi ý, không phải quan hệ nhân quả.

Trường hợp Singapore — nước châu Á gần Việt Nam

Singapore tham gia lần thứ hai (lần đầu 2014–2015). Năm 2023, điểm đọc hiểu 255 (dưới trung bình OECD), tính toán 274 (trên trung bình), giải quyết vấn đề 252 (gần trung bình). Điểm tính toán tăng so với lần trước, cả ở nhóm thấp lẫn nhóm cao; nhóm 55–65 tuổi tăng nhiều nhất. Thanh niên 16–24 tuổi đạt điểm trên trung bình OECD ở cả ba lĩnh vực, nhưng người 55–65 tuổi thấp hơn người 25–34 tuổi tới 61 điểm đọc hiểu (trung bình OECD: 30 điểm). Singapore và Mỹ có mức bất bình đẳng kỹ năng lớn nhất trong các nước tham gia.

OECD khuyến nghị gì

  • Chuyển trọng tâm từ “việc làm suốt đời” sang “khả năng có việc làm suốt đời”; học tập diễn ra ở nhiều môi trường chứ không chỉ trường lớp.
  • Xem xét cách nơi làm việc hiện đại giúp người lớn duy trì kỹ năng đọc, tính toán, giải quyết vấn đề — cùng với đối tác xã hội.
  • Làm cho đào tạo dễ tiếp cận: khóa học theo mô-đun, bán thời gian, buổi tối, trực tuyến; hỗ trợ học phí; công nhận kỹ năng học được ngoài nhà trường.
  • Cải thiện hệ thống văn bằng, chứng chỉ để phản ánh đúng người học biết gì và làm được gì.
  • Chia sẻ chi phí học tập của người lớn giữa nhà nước, doanh nghiệp và cá nhân.

Gợi ý cho giáo dục Việt Nam

  • Kỹ năng đọc hiểu và tính toán nền tảng không tự duy trì sau khi rời trường. Các chương trình bồi dưỡng người lao động, kể cả chương trình kỹ năng số, nên lồng ghép yêu cầu đọc hiểu văn bản dài, xử lý số liệu.
  • Ở nhà trường, nuôi dưỡng động lực và thói quen tự học có thể quan trọng không kém kiến thức — vì đó là điều kiện để học tiếp khi trưởng thành.
  • Khi tuyển dụng hoặc đánh giá năng lực, nên xem xét kỹ năng thực tế bên cạnh văn bằng.
  • Việt Nam chưa có dữ liệu đánh giá trực tiếp kỹ năng người trưởng thành theo chuẩn quốc tế; việc tham gia hoặc xây dựng khảo sát tương tự sẽ giúp chính sách dựa trên bằng chứng.

Nguồn tham khảo

  1. OECD (2024). Do Adults Have the Skills They Need to Thrive in a Changing World? Survey of Adult Skills 2023. OECD Skills Studies. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/12/do-adults-have-the-skills-they-need-to-thrive-in-a-changing-world_4396f1f1/b263dc5d-en.pdf
  2. Schleicher, A. & Scarpetta, S. (2024). Survey of Adult Skills 2023: Insights and Interpretations. OECD (CC BY 4.0). https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/support-materials/2024/12/survey-of-adult-skills-2023_1ab54c9e/PIAAC2024_InsightsInterpretations_FULL.pdf
  3. OECD (2024). Survey of Adult Skills 2023 – Country Notes: Singapore. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2024/12/survey-of-adults-skills-2023-country-notes_df7b4a60/singapore_1d49ea18/382e963a-en.pdf

Trích dẫn bài viết

Ban Biên tập IESDTD biên dịch từ OECD (2026). Khảo sát kỹ năng người trưởng thành của OECD (PIAAC 2023): kỹ năng đọc hiểu giảm hoặc đứng yên ở hầu hết các nước. Viện Khoa học giáo dục và phát triển Công nghệ số. https://iesdtd.edu.vn/nghien-cuu/khao-sat-ky-nang-nguoi-truong-thanh-oecd-piaac-2023-ket-qua-chinh