Có nên cấm điện thoại thông minh trong trường học? Khuyến nghị của UNESCO và nghiên cứu SMART Schools ở Anh

Nghiên cứu Đăng ngày 03/10/2026

Tác giả

Ban Biên tập IESDTD biên dịch từ Goodyear và cộng sự (2025)

Lĩnh vực

Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu & Công nghệ số

Từ khóa

điện thoại thông minh, cấm điện thoại, sức khỏe tinh thần học sinh, mạng xã hội, UNESCO, chính sách trường học

Tóm tắt

Đến cuối năm 2024, 40% hệ thống giáo dục được UNESCO theo dõi đã cấm điện thoại trong trường. Bài lược dịch nghiên cứu SMART Schools (Lancet Regional Health – Europe, 2025) với 1.227 học sinh Anh: cấm điện thoại giảm thời gian dùng trong giờ học nhưng không cải thiện sức khỏe tinh thần.

Phần nghiên cứu SMART Schools lược dịch từ: Goodyear, V. A. và cộng sự (2025). School phone policies and their association with mental wellbeing, phone use, and social media use (SMART Schools): a cross-sectional observational study. The Lancet Regional Health – Europe, 51, 101211 (giấy phép CC BY 4.0). Phần bối cảnh chính sách tổng hợp từ Báo cáo Giám sát Giáo dục Toàn cầu của UNESCO và các nguồn ghi ở cuối bài.

Ngày càng nhiều quốc gia, địa phương và nhà trường quyết định cấm học sinh dùng điện thoại thông minh trong giờ học, với kỳ vọng giảm xao nhãng, giảm bắt nạt trực tuyến, cải thiện sức khỏe tinh thần và kết quả học tập. Bằng chứng khoa học về hiệu quả của các lệnh cấm này đến đâu?

Bối cảnh: khuyến nghị của UNESCO

Báo cáo Giám sát Giáo dục Toàn cầu năm 2023 của UNESCO (GEM Report), chủ đề "Công nghệ trong giáo dục: công cụ theo điều kiện của ai?", kết luận rằng một số công nghệ có thể hỗ trợ một số hoạt động học tập trong một số bối cảnh, nhưng không phải khi bị lạm dụng hoặc dùng không phù hợp. Khuyến nghị then chốt:

"Chỉ những công nghệ có vai trò rõ ràng trong việc hỗ trợ học tập mới nên được phép có mặt trong trường học." (UNESCO, GEM Report 2023)

Theo cập nhật của nhóm GEM tháng 1/2025:

• Cuối năm 2023, 60 hệ thống giáo dục (30%) đã có lệnh cấm điện thoại thông minh trong trường; đến cuối năm 2024 là 79 hệ thống (40%), tức thêm 19 hệ thống trong một năm.
• Một nghiên cứu ở 14 quốc gia cho thấy điện thoại thông minh làm học sinh xao nhãng việc học; một nghiên cứu khác cho thấy học sinh có thể mất tới 20 phút để tập trung lại sau khi bị phân tâm.
• Năm 2023, chỉ 16% quốc gia có luật bảo đảm rõ ràng quyền riêng tư dữ liệu trong giáo dục; 89% trong 163 sản phẩm công nghệ giáo dục được khuyến nghị dùng trong đại dịch có khả năng theo dõi trẻ em.

Về kết quả học tập, một nghiên cứu thường được dẫn là của Beland và Murphy (Labour Economics, 2016): khảo sát chính sách điện thoại của các trường ở bốn thành phố nước Anh, kết hợp dữ liệu hành chính và phương pháp sai khác kép, nhóm tác giả thấy kết quả các kỳ thi quan trọng tăng đáng kể sau khi trường cấm điện thoại, và mức tăng chủ yếu đến từ học sinh có thành tích thấp nhất. Tác giả cho rằng hạn chế điện thoại có thể là chính sách chi phí thấp giúp giảm bất bình đẳng giáo dục.

Nghiên cứu SMART Schools (2025)

Thiết kế

Nhóm nghiên cứu do Victoria Goodyear (Đại học Birmingham, Anh) dẫn đầu thực hiện nghiên cứu quan sát cắt ngang với 1.227 học sinh 12–15 tuổi ở 30 trường trung học tại Anh: 20 trường có chính sách hạn chế (không cho dùng điện thoại vào mục đích giải trí trong ngày học) và 10 trường có chính sách cho phép. Kết quả chính là sức khỏe tinh thần, đo bằng thang Warwick–Edinburgh (WEMWBS). Kết quả phụ gồm thời gian dùng điện thoại và mạng xã hội, lo âu, trầm cảm, sử dụng mạng xã hội có vấn đề, giấc ngủ, vận động thể chất, kết quả học tập (do giáo viên chủ nhiệm cung cấp) và hành vi gây rối trong lớp.

Theo nhóm tác giả, đây là đánh giá đầu tiên về tác động của chính sách điện thoại trong trường đến sức khỏe tinh thần với mẫu đại diện quốc gia và dữ liệu cấp cá nhân; trước đó họ không tìm thấy nghiên cứu bình duyệt nào về chủ đề này.

Kết quả

Một cách giải thích được tác giả đưa ra: chính sách hạn chế không làm giảm tổng thời gian học sinh dùng điện thoại và mạng xã hội – thời gian bớt đi trong trường có thể được "bù" ở ngoài trường.

Thời gian dùng điện thoại vẫn quan trọng

Dù chính sách trường không tạo khác biệt, nghiên cứu lại cho thấy rõ: thời gian dùng điện thoại và mạng xã hội càng nhiều thì sức khỏe tinh thần, mức vận động, giấc ngủ, kết quả học tập môn Tiếng Anh và Toán càng kém và hành vi gây rối càng nhiều. Trước đó, các nghiên cứu khác gợi ý rằng sử dụng ở mức vừa phải (ví dụ dưới 2 giờ mỗi ngày) có thể không bất lợi, còn sử dụng nhiều thì gắn với kết quả xấu hơn.

Kết luận và giới hạn

Nhóm tác giả kết luận nghiên cứu không cung cấp bằng chứng ủng hộ việc dùng chính sách cấm điện thoại trong ngày học theo hình thức hiện nay, và các chính sách này cần được phát triển thêm như một phần của cách tiếp cận toàn diện, xét cả giấc ngủ, vận động, kết quả học tập, hành vi trong lớp và sử dụng có vấn đề. Giới hạn chính: thiết kế cắt ngang nên khó kết luận nhân quả, không loại trừ được quan hệ ngược chiều; số trường cho phép điện thoại ít hơn số trường hạn chế.

Đọc các bằng chứng thế nào?

Ban Biên tập lưu ý các nghiên cứu trên không mâu thuẫn hoàn toàn mà đo những điều khác nhau:

• Về xao nhãng và kết quả học tập trong lớp, có bằng chứng (như Beland và Murphy) ủng hộ hạn chế điện thoại, đặc biệt với học sinh yếu. Tuy nhiên đó là dữ liệu từ khoảng một thập niên trước, khi điện thoại thông minh chưa phổ biến như hiện nay.
• Về sức khỏe tinh thần, cấm điện thoại trong trường đơn lẻ chưa cho thấy cải thiện, vì phần lớn thời gian dùng điện thoại diễn ra ngoài trường.
• Tổng thời gian sử dụng mới là yếu tố gắn với kết quả xấu; giải quyết nó đòi hỏi phối hợp nhà trường – gia đình – học sinh, không chỉ một nội quy.

Gợi ý cho nhà trường Việt Nam

• Quy định rõ mục đích: theo tinh thần khuyến nghị của UNESCO, điện thoại chỉ được dùng trong giờ học khi giáo viên yêu cầu cho mục đích học tập cụ thể; ngoài ra cất giữ.
• Không coi lệnh cấm là "thuốc chữa" sức khỏe tinh thần: kết hợp với giáo dục kỹ năng sử dụng thiết bị số, giờ ra chơi có hoạt động thể chất và giao tiếp trực tiếp, hỗ trợ tâm lý học đường.
• Làm việc với cha mẹ về thời gian dùng điện thoại ở nhà, đặc biệt buổi tối và trước giờ ngủ.
• Theo dõi và đánh giá: nếu áp dụng quy định mới, ghi nhận các chỉ số trước – sau (vi phạm kỷ luật, bắt nạt, kết quả học tập, phản hồi của học sinh) để điều chỉnh.
• Chú ý quyền riêng tư khi giáo viên yêu cầu học sinh cài ứng dụng học tập trên điện thoại cá nhân.

Nguồn tham khảo

1. Goodyear, V. A., Randhawa, A., Adab, P. và cộng sự (2025). School phone policies and their association with mental wellbeing, phone use, and social media use (SMART Schools): a cross-sectional observational study. The Lancet Regional Health – Europe, 51, 101211 (giấy phép CC BY 4.0). https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2025.101211
2. UNESCO (2023). Global Education Monitoring Report 2023: Technology in education – A tool on whose terms? Paris: UNESCO. https://doi.org/10.54676/UZQV8501
3. UNESCO (2023, cập nhật 1/2025). To ban or not to ban? Smartphones in school only when they clearly support learning. https://www.unesco.org/en/articles/smartphones-school-only-when-they-clearly-support-learning
4. Beland, L.-P. & Murphy, R. (2016). Ill Communication: Technology, distraction & student performance. Labour Economics, 41, 61–76. https://doi.org/10.1016/j.labeco.2016.04.004

Trích dẫn bài viết

Ban Biên tập IESDTD biên dịch từ Goodyear và cộng sự (2025) (2026). Có nên cấm điện thoại thông minh trong trường học? Khuyến nghị của UNESCO và nghiên cứu SMART Schools ở Anh. Viện Khoa học giáo dục và phát triển Công nghệ số. https://iesdtd.edu.vn/nghien-cuu/dien-thoai-thong-minh-trong-truong-hoc-cam-hay-khong