- Tác giả
- Ban Biên tập IESDTD tổng hợp
- Lĩnh vực
- Khoa học giáo dục & Đổi mới giáo dục
- Từ khóa
- song giảm, 双减, Trung Quốc, bài tập về nhà, dạy thêm học thêm, giảm tải, chính sách giáo dục
Tóm tắt
Tháng 7/2021, Trung Quốc ban hành chính sách "song giảm" (双减), giới hạn thời lượng bài tập về nhà và siết chặt dạy thêm môn học ở bậc giáo dục bắt buộc. Bài viết lược dịch các quy định chính, số liệu của Bộ Giáo dục Trung Quốc và những đánh giá độc lập về tác động, thách thức.
Tháng 7/2021 (công bố ngày 24/7/2021), Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Văn phòng Quốc vụ viện ban hành Ý kiến về việc giảm hơn nữa gánh nặng bài tập về nhà và gánh nặng học thêm ngoài trường cho học sinh giai đoạn giáo dục bắt buộc (关于进一步减轻义务教育阶段学生作业负担和校外培训负担的意见), thường gọi tắt là chính sách "song giảm" (双减 – "hai giảm"). Giáo dục bắt buộc ở Trung Quốc gồm tiểu học và trung học cơ sở.
Với Việt Nam – nơi áp lực học thêm và bài tập cũng là mối quan tâm lớn của phụ huynh và xã hội – đây là một thí nghiệm chính sách quy mô rất lớn đáng theo dõi, cả về những gì đạt được lẫn những vấn đề nảy sinh.
Mục tiêu
Theo văn bản, gánh nặng bài tập quá mức và học thêm ngoài trường của học sinh, chi phí giáo dục của gia đình và gánh nặng tinh thần, sức lực tương ứng của phụ huynh cần "giảm hiệu quả trong 1 năm, đạt thành tựu rõ rệt trong 3 năm". Văn bản nhấn mạnh tăng cường vai trò "trận địa chính" của nhà trường, để việc học của học sinh "quay về trường học tốt hơn".
Các quy định chính (lược dịch)
Về bài tập về nhà
- Kiểm soát tổng lượng: lớp 1 và lớp 2 không giao bài tập viết về nhà (có thể cho luyện tập củng cố tại trường); lớp 3 đến lớp 6, thời gian trung bình hoàn thành bài tập viết không quá 60 phút; trung học cơ sở không quá 90 phút.
- Quản lý tập trung: tổ bộ môn và khối lớp điều phối bài tập; bài tập không vượt độ khó của chuẩn chương trình quốc gia; công khai bài tập trong trường.
- Không chuyển gánh nặng sang phụ huynh: nghiêm cấm giao bài tập cho phụ huynh hoặc yêu cầu phụ huynh kiểm tra, chấm chữa bài.
- Nâng chất lượng thiết kế: phát huy chức năng chẩn đoán, củng cố của bài tập; khuyến khích bài tập phân tầng, linh hoạt, cá nhân hóa; loại bỏ bài tập máy móc, lặp lại, mang tính trừng phạt.
- Hướng dẫn hoàn thành: giáo viên hướng dẫn học sinh tiểu học cơ bản hoàn thành bài tập viết tại trường, học sinh THCS hoàn thành phần lớn tại trường; giáo viên phải chấm và phản hồi kịp thời, không được yêu cầu học sinh tự chấm. Học sinh đã cố gắng mà vẫn chưa làm xong cũng phải đi ngủ đúng giờ.
Về dịch vụ sau giờ học tại trường
- Nhà trường tổ chức dịch vụ sau giờ học trên tinh thần tự nguyện; giờ kết thúc về nguyên tắc không sớm hơn giờ tan làm thông thường ở địa phương.
- Thời gian này dùng để hướng dẫn làm bài tập, phụ đạo học sinh gặp khó khăn, mở rộng cho học sinh có năng lực, và các hoạt động khoa học, văn hóa, thể thao, nghệ thuật, lao động, đọc sách, câu lạc bộ. Không được dùng để dạy bài mới.
- Cơ quan giáo dục cung cấp miễn phí tài nguyên học tập trực tuyến chất lượng cao.
- Xử lý nghiêm giáo viên dạy thêm có thu tiền ngoài trường, có thể đến mức thu hồi chứng chỉ giáo viên.
Về cơ sở dạy thêm ngoài trường
- Không cấp phép mới cho cơ sở dạy thêm các môn học thuộc chương trình giáo dục bắt buộc; các cơ sở hiện có được đăng ký lại thành tổ chức phi lợi nhuận; cơ sở trực tuyến chuyển từ đăng ký sang cấp phép.
- Không được dạy vượt chuẩn, dạy trước chương trình; không được dạy môn học vào ngày lễ, ngày nghỉ cuối tuần và kỳ nghỉ hè, đông.
- Học phí dạy thêm môn học thuộc diện giá do nhà nước hướng dẫn; kiểm soát dòng vốn đổ vào ngành.
- Không được tuyển giáo viên của trường bằng lương cao; người dạy môn học phải có chứng chỉ giáo viên.
Về đánh giá
Văn bản nghiêm cấm các địa phương giao chỉ tiêu tỷ lệ lên lớp, tuyển sinh hoặc đánh giá phiến diện nhà trường, giáo viên theo tỷ lệ đỗ vào cấp trên, và đưa kết quả "song giảm" vào đánh giá chất lượng giáo dục bắt buộc cấp huyện và nhà trường.
Số liệu do Bộ Giáo dục Trung Quốc công bố
Tại họp báo ngày 9/9/2022, Vụ trưởng Vụ Giáo dục cơ sở Lữ Ngọc Cương (吕玉刚) cho biết:
- Số cơ sở dạy thêm môn học trực tiếp giảm 95,6%; cơ sở trực tuyến giảm 87,1%.
- Giá dịch vụ dạy thêm giảm trung bình hơn 40%.
- Theo khảo sát của bên thứ ba, 87,8% học sinh cho rằng lượng bài tập giảm rõ rệt; hơn 90% học sinh hoàn thành bài tập trong thời gian quy định.
Đây là số liệu do cơ quan thực thi chính sách công bố; người đọc nên đối chiếu với các nghiên cứu độc lập.
Bằng chứng độc lập: một số cải thiện, nhiều thách thức
Giấc ngủ. Một nghiên cứu theo dõi dọc đăng trên BMC Psychiatry (2024) khảo sát 28.398 học sinh lớp 5–8 tại 152 trường ở Thâm Quyến, trước chính sách (tháng 4–5/2021) và sau chính sách (tháng 12/2021). Tỷ lệ có triệu chứng mất ngủ giảm nhẹ từ 9,9% xuống 9,2%. Học sinh cho biết có nhiều thời gian bên gia đình hơn, ít bài tập hơn và áp lực học tập giảm thì có nguy cơ mất ngủ mới thấp hơn. Các tác giả nêu giới hạn: dữ liệu tự báo cáo, thời gian theo dõi chỉ 7 tháng, chưa kiểm soát được các yếu tố như mùa, dịch COVID-19 và sự phát triển tự nhiên của trẻ.
Đánh giá tổng quan. Bài phân tích của Chen Licui và Lin Shuangmu (Đại học Chiết Giang) trên ECNU Review of Education (2024) ghi nhận chính sách thể hiện mong muốn mạnh mẽ của chính phủ về giáo dục toàn diện và giáo dục cân bằng, chất lượng; đồng thời chỉ ra các thách thức còn tồn tại. Theo thông cáo về nghiên cứu, các thách thức gồm: phần lớn giáo viên cho biết thời gian làm việc kéo dài và căng thẳng hơn; chênh lệch nguồn lực khiến trường nông thôn, trường khó khăn khó tổ chức hoạt động sau giờ học phong phú; nhu cầu học thêm "ngầm" vẫn còn vì phụ huynh muốn giữ lợi thế cạnh tranh. Các tác giả kết luận gánh nặng học tập của học sinh "không chỉ là vấn đề giáo dục mà là vấn đề văn hóa – xã hội".
Bài học tham khảo cho Việt Nam
- Giới hạn bài tập phải đi cùng nâng chất lượng bài tập. Văn bản "song giảm" không chỉ quy định số phút mà yêu cầu thiết kế bài tập có chức năng chẩn đoán, củng cố, phân tầng – phù hợp với bằng chứng quốc tế rằng chất lượng bài tập quan trọng hơn số lượng.
- Không chuyển gánh nặng sang phụ huynh – quy định cấm giao việc kiểm tra, chấm bài cho phụ huynh là chi tiết đáng chú ý.
- Giảm học thêm cần thay thế bằng dịch vụ trong trường, và điều đó đòi hỏi nguồn lực, biên chế, chế độ cho giáo viên; nếu không, gánh nặng chuyển sang giáo viên.
- Áp lực thi cử là gốc rễ. Khi cạnh tranh vào trường tốt vẫn gay gắt, nhu cầu học thêm khó mất đi chỉ bằng biện pháp hành chính.
- Cần đánh giá độc lập, dài hạn về kết quả học tập, sức khỏe và công bằng, thay vì chỉ dựa vào số liệu hành chính.
Nguồn tham khảo
- Văn phòng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Văn phòng Quốc vụ viện (2021). 关于进一步减轻义务教育阶段学生作业负担和校外培训负担的意见 (Ý kiến về việc giảm hơn nữa gánh nặng bài tập về nhà và học thêm ngoài trường cho học sinh giai đoạn giáo dục bắt buộc). Đăng trên cổng thông tin Bộ Giáo dục Trung Quốc. http://www.moe.gov.cn/jyb_xxgk/moe_1777/moe_1778/202107/t20210724_546576.html
- Bắc Kinh Nhật báo (2022). 教育部：双减以来线下学科类培训机构已压减95.6%. https://news.bjd.com.cn/2022/09/09/10152481.shtml
- Zhang và cộng sự (2024). Changes in insomnia symptoms among compulsory education students in China after the "Double Reduction" policy: a two-wave longitudinal study. BMC Psychiatry. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11667910/
- Chen, L. và Lin, S. (2024). Examining China's "Double Reduction" Policy: Promises and Challenges for Balanced and Quality Development in Compulsory Education. ECNU Review of Education. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/20965311241265123
- EurekAlert! (2025). China's "double reduction": Promising steps toward balanced and quality education, yet challenges remain. https://www.eurekalert.org/news-releases/1090408
Trích dẫn bài viết
Ban Biên tập IESDTD tổng hợp (2026). Chính sách "song giảm" của Trung Quốc: giảm bài tập về nhà và học thêm ngoài trường – nội dung và đánh giá. Viện Khoa học giáo dục và phát triển Công nghệ số. https://iesdtd.edu.vn/nghien-cuu/chinh-sach-song-giam-trung-quoc-giam-tai-bai-tap-va-hoc-them