AI tạo sinh giúp giáo viên soạn bài: thử nghiệm ngẫu nhiên ở Anh, giới hạn chất lượng và những nguyên tắc cần giữ

Nghiên cứu Đăng ngày 03/10/2026

Tác giả

Ban Biên tập IESDTD tổng hợp

Lĩnh vực

Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu & Công nghệ số

Từ khóa

AI tạo sinh, ChatGPT, soạn bài, khối lượng công việc giáo viên, giáo án, thử nghiệm ngẫu nhiên

Tóm tắt

Thử nghiệm ngẫu nhiên với 259 giáo viên khoa học ở 68 trường tại Anh (EEF/NFER, 2024) cho thấy dùng ChatGPT có hướng dẫn giúp giảm khoảng 31% thời gian soạn bài mà chất lượng học liệu không khác biệt. Bài tổng hợp kết quả, phân tích một giáo án do AI tạo và hướng dẫn của Bộ Giáo dục Anh.

Soạn bài và chuẩn bị học liệu chiếm một phần lớn thời gian làm việc của giáo viên. Từ khi ChatGPT xuất hiện cuối năm 2022, nhiều thầy cô đã thử nhờ AI gợi ý hoạt động, soạn câu hỏi, làm phiếu học tập. Câu hỏi thực tiễn: AI có thực sự tiết kiệm thời gian không, và học liệu làm ra có kém chất lượng hơn không? Bài này tổng hợp một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng ở Anh, một phân tích tình huống về giáo án do ChatGPT tạo (giấy phép CC BY) và hướng dẫn chính sách của Bộ Giáo dục Anh.

Thử nghiệm "ChatGPT trong soạn bài" (EEF/NFER, 2024)

Thiết kế

Tháng 12/2023, Quỹ Tài trợ Giáo dục EEF (Education Endowment Foundation) và Quỹ Hg giao cho Viện Nghiên cứu Giáo dục Quốc gia Anh (NFER) thực hiện thử nghiệm. Trong năm 2024, 259 giáo viên khoa học dạy lớp 7 và lớp 8 ở 68 trường tham gia một thử nghiệm ngẫu nhiên theo trường, kéo dài mười tuần trong học kỳ hè.

• Nhóm ChatGPT: được yêu cầu dùng ChatGPT để soạn bài và học liệu cho các tiết khoa học lớp 7, lớp 8 sắp dạy, kèm một hướng dẫn trực tuyến về cách dùng ChatGPT trong dạy học.
• Nhóm đối chứng: được yêu cầu không dùng bất kỳ công cụ AI tạo sinh nào khi soạn bài.

Kết quả

Theo NFER, giáo viên dùng ChatGPT và tham khảo hướng dẫn ít dần theo thời gian – có thể vì đã qua "giai đoạn học cách dùng" để chuyển sang sử dụng như thường lệ. Điểm đáng chú ý: mức tiết kiệm đạt được dù giáo viên chỉ dùng AI cho một phần khá khiêm tốn của việc soạn bài, và phần lớn chỉ áp dụng cho một phần thời khóa biểu của mình.

Giới hạn cần lưu ý (nhận định của Ban Biên tập): thử nghiệm đo thời gian soạn bài và chất lượng học liệu, không đo kết quả học tập của học sinh; chỉ ở một môn, hai khối lớp, trong mười tuần; thời gian do giáo viên tự báo cáo. Kết quả không có nghĩa là mọi học liệu do AI tạo đều tốt – giáo viên trong thử nghiệm vẫn tự chọn lọc, chỉnh sửa trước khi dùng.

Nhìn kỹ một giáo án do ChatGPT tạo

Van den Berg và du Plessis (Đại học Nam Phi) công bố trên tạp chí Education Sciences năm 2023 (giấy phép CC BY 4.0) một phân tích tài liệu mang tính khám phá. Họ yêu cầu ChatGPT: "Bạn có thể thiết kế một bài dạy tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai về giới từ cho học sinh lớp 6 không?", sau đó xin thêm phiếu bài tập và gợi ý trình chiếu.

Điểm được

• Giáo án có đủ các thành phần cơ bản: mục tiêu, khởi động, giới thiệu kiến thức, luyện tập, vận dụng, tổng kết, đánh giá, kèm thời gian cho từng phần và danh sách đồ dùng.
• Phiếu bài tập có đáp án được tạo trong vài giây; gợi ý trình chiếu kèm nguồn tham khảo bổ sung.
• Có thể giúp giáo viên mới có khung sườn và giúp giáo viên giàu kinh nghiệm có thêm ý tưởng. Các tác giả dẫn nhận xét của giáo viên về một giáo án khác do ChatGPT tạo: giáo án như "công thức nấu ăn vẫn cần đầu bếp".

Điểm hạn chế

• Chỉ có một mục tiêu bài học; phiếu bài tập khá đơn giản (mười câu điền giới từ). Giáo viên phải tự kiểm tra đáp án có đúng không và phiếu có đủ để đánh giá học sinh không.
• AI không nắm bối cảnh cụ thể của lớp học, văn hóa địa phương, chương trình và sách giáo khoa bắt buộc.
• Theo các tác giả, những giáo án kiểu này còn hạn chế về diễn giải, học tập hợp tác và phát triển tư duy phản biện.
• Nguy cơ đạo văn; nội dung nhập vào công cụ có thể được lưu trữ.

Kết luận của nhóm tác giả: giáo án do ChatGPT tạo nên được xem là điểm xuất phát, không phải sản phẩm cuối cùng; AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế giáo viên. Việc phân tích, phê bình giáo án do AI tạo – cá nhân hoặc theo nhóm – còn có thể là một hoạt động rèn tư duy phản biện trong đào tạo, bồi dưỡng giáo viên. Đây là nghiên cứu khám phá với một bài dạy, một môn, một khối lớp nên không đủ để khái quát.

Hướng dẫn của Bộ Giáo dục Anh

Văn bản chính sách "Generative artificial intelligence (AI) in education" của Bộ Giáo dục Anh (ban hành 3/2023, cập nhật 8/2025) nhận định AI tạo sinh, khi dùng phù hợp, có thể giảm khối lượng công việc và giải phóng thời gian để giáo viên tập trung vào giảng dạy; đồng thời nêu nội dung do AI tạo có thể không chính xác, không phù hợp hoặc không an toàn, thiên lệch, bị tách khỏi ngữ cảnh, vi phạm sở hữu trí tuệ, lỗi thời hoặc chất lượng thấp. Một số nguyên tắc chính:

• Bộ nhận thấy việc giáo viên dùng AI (cho công việc của mình) mang lại lợi ích trước mắt nhiều hơn và rủi ro ít hơn so với việc cho học sinh trực tiếp dùng.
• Giáo viên phải dùng phán đoán chuyên môn; mọi nội dung do AI tạo cần được kiểm tra về tính phù hợp và chính xác. Trách nhiệm về chất lượng tài liệu cuối cùng thuộc về người làm ra nó và cơ sở giáo dục, bất kể dùng công cụ gì.
• Không nên đưa dữ liệu cá nhân vào công cụ AI tạo sinh; nếu thật sự cần, phải bảo đảm tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu.
• Lưu ý sở hữu trí tuệ: bài làm của học sinh, giáo án của giáo viên có thể là tác phẩm có bản quyền; nhiều công cụ AI miễn phí dùng nội dung người dùng nhập vào để tiếp tục huấn luyện mô hình. Nhà trường không được để bài làm gốc của học sinh bị dùng để huấn luyện mô hình AI khi chưa được phép (của học sinh, hoặc cha mẹ, người giám hộ nếu học sinh chưa thành niên).
• Công nghệ, kể cả AI tạo sinh, không được thay thế mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh.

Gợi ý cho giáo viên và nhà trường Việt Nam

• Bắt đầu với những việc AI làm tốt và dễ kiểm tra: soạn câu hỏi luyện tập, phiếu trắc nghiệm, gợi ý ý tưởng hoạt động, ví dụ minh họa – đúng những việc giáo viên trong thử nghiệm ở Anh dùng nhiều nhất.
• Luôn đối chiếu với chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa đang dùng; AI không mặc nhiên biết yêu cầu cần đạt của chương trình Việt Nam.
• Kiểm tra từng đáp án, từng dữ kiện trước khi phát cho học sinh, nhất là với môn khoa học, lịch sử, địa lý.
• Không nhập thông tin cá nhân học sinh (họ tên, điểm số, hoàn cảnh gia đình) vào công cụ AI công cộng.
• Tổ chuyên môn có thể cùng thử: mỗi giáo viên thử AI cho một phần việc, cùng phân tích ưu – nhược điểm của sản phẩm, rồi thống nhất cách dùng phù hợp.
• Dùng thời gian tiết kiệm được cho việc AI không làm được: quan sát, phản hồi cho từng học sinh, trao đổi với phụ huynh, chuẩn bị các hoạt động đòi hỏi tương tác trực tiếp.

Nguồn tham khảo

1. NFER (2024). ChatGPT in lesson preparation – A Teacher Choices Trial. Education Endowment Foundation. https://www.nfer.ac.uk/publications/chatgpt-in-lesson-preparation-a-teacher-choices-trial/
2. van den Berg, G. & du Plessis, E. (2023). ChatGPT and Generative AI: Possibilities for Its Contribution to Lesson Planning, Critical Thinking and Openness in Teacher Education. Education Sciences, 13(10), 998 (giấy phép CC BY 4.0). https://doi.org/10.3390/educsci13100998
3. Department for Education (2023, cập nhật 2025). Generative artificial intelligence (AI) in education. GOV.UK (Open Government Licence v3.0). https://www.gov.uk/government/publications/generative-artificial-intelligence-in-education/generative-artificial-intelligence-ai-in-education

Trích dẫn bài viết

Ban Biên tập IESDTD tổng hợp (2026). AI tạo sinh giúp giáo viên soạn bài: thử nghiệm ngẫu nhiên ở Anh, giới hạn chất lượng và những nguyên tắc cần giữ. Viện Khoa học giáo dục và phát triển Công nghệ số. https://iesdtd.edu.vn/nghien-cuu/ai-tao-sinh-ho-tro-giao-vien-soan-bai