Hướng dẫn › Trò chơi trí tuệ, cờ
Hướng dẫn: Trò chơi niềm tin
Trò chơi khoảng 30 phút về hợp tác và lòng tin, bản tiếng Việt của “The Evolution of Trust” (Nicky Case). Người chơi bỏ xu vào một cỗ máy, chọn hợp tác hay gian lận, rồi xem từng cách chơi thắng thua ra sao khi phải gặp lại nhau nhiều lần. Dùng cho giờ kỹ năng sống, Giáo dục công dân, sinh hoạt lớp ở trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Cần chuẩn bị
- Không cần tài khoản.
- Chơi cả lớp: máy tính nối máy chiếu; thêm loa nếu muốn nghe nhạc nền và tiếng động.
- Học sinh tự chơi: máy tính phòng máy, hoặc điện thoại xoay ngang.
- Có mạng lúc mở trang. Trò chơi tải hình và âm thanh (khoảng 5 MB) một lần rồi chạy trên máy.
Mở trò chơi, chiếu lên lớp
- Mở Trò chơi niềm tin. Trò chơi nằm trong khung ở đầu trang.
- Chờ dòng “đang tải...” trong khung đổi thành nút CHƠI →.
- Bấm Toàn màn hình để khung trò chơi phủ kín màn chiếu. Nhấn phím Esc để trở lại trang.
- Bấm CHƠI →. Nhạc nền bắt đầu phát, hàng chấm tròn chọn chương hiện ở thanh đen phía dưới.
- Muốn tắt tiếng, bấm hình cái loa có chữ BẬT ở góc dưới bên trái khung. Chữ đổi thành TẮT; bấm lần nữa để bật lại.
- Đọc lời trên màn hình, rồi bấm nút ở cuối đoạn để sang đoạn kế, ví dụ ...ta hãy chơi một trò chơi. →.
Nút Mở ở thẻ riêng mở trò chơi ở một thẻ mới của trình duyệt, khung chơi rộng bằng cả cửa sổ. Dùng khi máy không phóng được toàn màn hình (ví dụ iPhone).
Chương 1 và 2: bỏ xu vào máy
- Ở chương 1, đọc luật của cỗ máy: bỏ vào một xu thì người kia nhận ba xu, và ngược lại.
- Trò chơi hỏi “Bạn nên làm gì?”. Bấm GIAN LẬN (không bỏ xu) hoặc HỢP TÁC (bỏ xu). Bảng hình thoi trên cỗ máy tô vàng ô điểm của hai bên.
- Trả lời câu hỏi thứ hai theo cùng cách, rồi bấm ...nhiều hơn một lần thì sao? →.
- Ở chương 2, mỗi lượt bấm GIAN LẬN hoặc HỢP TÁC. Phía trên cỗ máy có dòng “đối thủ: 1 / 5”, dòng “tổng điểm của bạn” và hai ô số: điểm của người chơi và của đối thủ trong trận đang chơi.
- Chơi hết 5 đối thủ, tổng cộng 25 lượt. Trò chơi hiện tổng điểm và giới thiệu năm nhân vật vừa gặp: Bắt chước, Luôn gian lận, Luôn hợp tác, Thù dai, Thám tử.
- Bấm ...với nhau thì sao? →.
Tổng điểm ở chương 2 thấp nhất là 7, cao nhất là 49.
Chương 3 và 4: giải đấu giữa các nhân vật
- Chọn nhân vật đoán là sẽ có tổng điểm cao nhất: bấm một trong năm nút Bắt chước, Luôn hợp tác, Luôn gian lận, Thù dai, Thám tử. Rê chuột lên từng nút để xem lại cách chơi của nhân vật.
- Bấm trận đầu tiên →, rồi bấm trận tiếp theo → sau mỗi trận. Có 10 trận, mỗi trận 10 lượt; điểm cộng dồn hiện cạnh từng nhân vật.
- Hết 10 trận, bấm (xin một hồi trống...) → để biết ai thắng.
- Bấm ...nhiều giải đấu thì sao? →, đọc ba bước của một vòng, rồi bấm ...ta cùng xem diễn biến. →.
- Chọn nhân vật đoán là sẽ thắng giải đấu đầu tiên: Luôn hợp tác, Luôn gian lận hoặc Bắt chước.
- Bấm lần lượt 1) chơi giải đấu, 2) loại 5 người cuối, 3) nhân bản 5 người đầu. Mỗi lúc chỉ một nút bấm được. Lặp lại ba nút này (7 vòng) cho đến khi hiện nút (à, nhân tiện...).
- Bấm (à, nhân tiện...), rồi bấm cho tiến hóa chạy! để máy tự chạy các vòng. Muốn dừng giữa chừng, bấm dừng tiến hóa.
- Khi nút ...có một vấn đề: → hiện ra, bấm để đọc tiếp, rồi bấm ...sự tiến hóa của ngờ vực? để sang chương 5.
Chương 5 và 6: chạy mô phỏng, đổi luật chơi
- Bấm CHẠY để máy tự chơi giải đấu, loại người thua, nhân bản người thắng liên tục. Nút đổi thành DỪNG; bấm để dừng.
- Bấm từng bước để xem mỗi lần một bước. Bấm đặt lại để trở về số người ban đầu.
- Kéo núm tròn trên thanh trượt dưới dòng “Mỗi trận chơi 10 lượt:” để đổi số lượt (1 đến 20), rồi bấm CHẠY xem ai thắng.
- Thử xong, bấm tiếp tục. Nút này chỉ hiện sau khi đã bấm CHẠY ở trang đó; nếu mô phỏng đang chạy sẵn thì bấm DỪNG rồi CHẠY lại.
- Bấm và còn tệ hơn nữa... →. Ở bảng điểm thưởng hình thoi, bấm mũi tên lên hoặc xuống cạnh mỗi con số để đổi điểm (từ −5 đến +5), rồi bấm CHẠY. Thử xong, bấm tiếp tục, rồi bấm nút Sai sót. → để sang chương 6.
- Ở chương 6, bấm HỢP TÁC, GIAN LẬN theo lời dẫn để xem một lần nhầm kéo theo cả chuỗi trả đũa. Bấm ...xử lí được sai sót không? →, rồi ...vào một giải đấu →.
- Chọn nhân vật dự đoán (có thêm Bắt chước hiền, Đơn giản, Ngẫu nhiên) rồi bấm CHẠY. Khi trò chơi báo ai thắng, bấm Giờ thử.... Chọn dự đoán lần hai, bấm CHẠY, rồi bấm ...hiểu lầm không?.
- Kéo thanh trượt dưới dòng “Ở mỗi lượt, người chơi có 5% khả năng mắc sai sót:” (0% đến 50%), bấm CHẠY. Thử xong, bấm tiếp tục, rồi ...ở phần Tự do thử nghiệm!.
Chương 7: Tự do thử nghiệm
- Bấm thẻ DÂN SỐ. Kéo thanh trượt dưới tên từng nhân vật để đặt số người mỗi loại. Tổng luôn là 25 người: tăng loại này thì các loại khác tự giảm.
- Bấm thẻ ĐIỂM. Bấm mũi tên lên, xuống cạnh từng con số để đổi điểm thưởng. Bấm về mặc định để trả lại điểm ban đầu.
- Bấm thẻ LUẬT. Ba thanh trượt lần lượt đặt: số lượt mỗi trận (1 đến 50), số người bị loại và được nhân bản sau mỗi giải đấu (1 đến 10), khả năng mắc sai sót mỗi lượt (0% đến 50%).
- Bấm CHẠY, từng bước hoặc đặt lại ở giữa vòng tròn nhân vật để xem kết quả.
- Bấm những điều vừa học! → để sang phần kết luận.
- Ở phần kết luận, bấm ...bài học lớn nhất. →, rồi và cùng học cách.... Nút <3 dưới bức tranh dẫn tới trang ghi công.
Nhảy tới một chương, chơi lại
- Nhìn hàng 10 chấm tròn ở thanh đen dưới khung trò chơi. Mỗi chấm là một chương; chấm trắng đặc là chương đang xem.
- Rê chuột lên một chấm để xem tên chương, từ “0. Mở đầu” đến “9. Ghi công”.
- Bấm vào chấm để tới chương đó. Chương bắt đầu lại từ đầu.
- Muốn chơi lại cả trò chơi, tải lại trang (phím F5) rồi bấm CHƠI →.
Tổ chức trong một tiết học
- Chiếu trò chơi lên màn hình, thầy cô cầm chuột. Ở mỗi chỗ trò chơi hỏi “Bạn nên làm gì?”, cho lớp giơ tay chọn hợp tác hay gian lận rồi bấm theo số đông.
- Trước mỗi giải đấu, cho từng tổ dự đoán nhân vật thắng và nói lí do. Xem kết quả xong, hỏi tổ đoán sai xem điều gì khác với suy nghĩ ban đầu.
- Nếu có phòng máy: cho mỗi em hoặc mỗi đôi tự chơi chương 1 đến 4 trong khoảng 15 phút, sau đó cả lớp cùng xem chương 5 đến 8 trên màn chiếu.
- Nếu chỉ có 15 đến 20 phút: chơi chương 1 đến 3, rồi bấm chấm tròn “8. Kết luận”.
- Cuối giờ, dùng các câu hỏi thảo luận ở mục Gợi ý dùng trong giờ kỹ năng sống ngay dưới khung trò chơi.
Lưu ý
- Trò chơi chạy trong trình duyệt. Không có gì về người chơi được gửi lên máy chủ hay lưu lại: tải lại trang là bắt đầu từ đầu, điểm và lựa chọn đã chơi mất.
- Trò chơi có nhắc tới Chiến tranh thế giới thứ nhất và có nhiều chữ. Với học sinh lớp 6, lớp 7, thầy cô nên đọc to và giảng thêm.
- Số liệu khảo sát trong trò chơi là của nước Mỹ, do tác giả bản gốc dẫn năm 2017.
- Trên điện thoại, xoay ngang máy; khung trò chơi tự co theo màn hình. Màn hình dọc vẫn chơi được nhưng chữ rất nhỏ.
- Trên điện thoại không rê chuột được nên không xem được tên chương ở chấm tròn và mô tả nhân vật ở nút chọn. Danh sách chương có ở mục Các chương của trò chơi dưới khung.
- Bản gốc tiếng Anh của Nicky Case và bản dịch của Trương Trung Nghĩa đều thuộc phạm vi công cộng (CC0). Viện đã hiệu đính lời dịch, bỏ nút chia sẻ mạng xã hội và liên kết quyên góp, thay vài tiếng động và một bức tranh không rõ quyền sử dụng.
Hỏi đáp
- Không nghe thấy tiếng?
- Xem chữ cạnh hình cái loa ở góc dưới bên trái khung: nếu là TẮT thì bấm vào để bật. Kiểm tra thêm âm lượng của máy và của loa. Trình duyệt chỉ phát tiếng sau khi đã bấm vào trò chơi, nên nhạc bắt đầu từ lúc bấm CHƠI →.
- Đang chơi dở, lỡ tải lại trang thì có phải chơi lại từ đầu không?
- Trò chơi không nhớ chỗ đang chơi. Bấm CHƠI →, rồi bấm chấm tròn của chương đang dở ở thanh dưới để tới thẳng chương đó.
- Không thấy nút tiếp tục ở chương 5, chương 6?
- Nút này chỉ hiện sau khi bấm CHẠY ở chính trang đó. Nếu nút đang ghi DỪNG (mô phỏng chạy tiếp từ trang trước), bấm DỪNG rồi bấm CHẠY.
- Bấm Toàn màn hình mà không thấy gì xảy ra?
- Một số trình duyệt trên điện thoại không cho phóng toàn màn hình. Khi đó trò chơi mở ở thẻ mới; nếu trình duyệt chặn cửa sổ mới, bấm Mở ở thẻ riêng.
- Kết quả mô phỏng mỗi lần chạy có giống nhau không?
- Gần giống. Khi nhiều người bằng điểm, máy chọn ngẫu nhiên người bị loại và người được nhân bản; ở chương 6 sai sót cũng xảy ra ngẫu nhiên. Vì vậy số người từng loại ở mỗi vòng có thể lệch đôi chút, nhưng chiều hướng chung thì như nhau.
- Có dùng được khi trường không có mạng không?
- Cần mạng để mở trang lần đầu. Khi trò chơi đã tải xong (hiện nút CHƠI →), mất mạng vẫn chơi tiếp được tới hết, miễn là không tải lại trang.