Hướng dẫn: Thí nghiệm mô phỏng

30 thí nghiệm ảo Vật lí, Hóa học, Sinh học, Toán bằng tiếng Việt của nhóm PhET (Đại học Colorado, Mỹ). Thầy cô chiếu để làm thí nghiệm thay cho dụng cụ trường chưa có, hoặc cho học sinh tự làm ở phòng máy rồi ghi kết quả vào phiếu học tập.

Mở công cụ

Cần chuẩn bị

• Không cần tài khoản.
• Máy tính hoặc máy tính bảng có trình duyệt Chrome, Edge, Firefox hay Safari bản mới. Điện thoại chạy được nhưng màn hình nhỏ, khó thao tác.
• Mạng để tải thí nghiệm lần đầu. Mỗi thí nghiệm nặng từ 1,6 đến 5 MB (số MB ghi ở góc mỗi thẻ). Phòng máy 40 máy cùng mở một lúc thì nên cho mở lần lượt theo dãy bàn.

Tìm thí nghiệm theo môn

1. Mở Thí nghiệm mô phỏng. Trang hiện toàn bộ thí nghiệm, mỗi thẻ có tên, môn, lớp gợi ý và một dòng mô tả.
2. Bấm Vật lí, Hóa học, Sinh học hoặc Toán ở hàng trên để chỉ xem thí nghiệm của môn đó. Bấm Tất cả để xem lại toàn bộ.
3. Xem nhãn lớp trên thẻ để chọn bài, ví dụ Định luật Ohm ghi "KHTN 9, Vật lí 11". Nhãn lớp chỉ là gợi ý theo chương trình 2018, thầy cô dùng cho lớp khác cũng được.
4. Bấm vào tên thí nghiệm để mở.

Chạy thí nghiệm

1. Chờ thanh tải dưới chữ PhET chạy hết. Lần đầu mất vài giây đến nửa phút tùy mạng.
2. Thí nghiệm có nhiều phần thì hiện màn chọn phần trước, ví dụ Chuyển động ném có các phần Giới thiệu, Vector, Lực cản, Lab. Bấm vào ô hình của phần cần dùng.
3. Kéo thanh trượt, bấm nút, kéo vật trong khung để làm thí nghiệm. Ví dụ ở Định luật Ohm: kéo thanh Hiệu thế lên, cả lớp thấy chữ I trong công thức to ra và số Cường độ dòng điện tăng.
4. Muốn đưa thí nghiệm về như lúc đầu, bấm nút tròn màu cam có mũi tên xoay vòng ở góc dưới bên phải khung.
5. Muốn sang phần khác, bấm biểu tượng ngôi nhà hoặc ô hình các phần ở thanh dưới cùng của khung.

Tên và chữ bên trong khung thí nghiệm là bản dịch của PhET, có chỗ khác thuật ngữ sách giáo khoa: bên trong có thể ghi "Chuyển động của đạn tử", "Mật độ", "Hiệu thế", trong khi sách viết chuyển động ném, khối lượng riêng, hiệu điện thế. Thầy cô nói trước với học sinh để các em khỏi lúng túng.

Chiếu lên lớp

1. Bấm Toàn màn hình ở trên khung thí nghiệm. Khung thí nghiệm phủ kín màn hình máy chiếu.
2. Nhấn phím Esc để thoát toàn màn hình.
3. Bấm Mở trong thẻ mới nếu muốn thí nghiệm nằm riêng một thẻ trình duyệt, không có phần đầu trang của công cụ.

Cho học sinh tự làm ở phòng máy

1. Chuẩn bị phiếu học tập có câu hỏi cụ thể, ví dụ tiết KHTN 8: "Mở thí nghiệm Khối lượng riêng. Vật nào nổi, vật nào chìm? Chọn một khối, ghi khối lượng, thể tích rồi tính khối lượng riêng của khối đó."
2. Gửi cho học sinh địa chỉ trang thí nghiệm (chép từ thanh địa chỉ của trình duyệt), hoặc hướng dẫn các em vào Thí nghiệm mô phỏng, chọn môn, chọn bài.
3. Em làm thí nghiệm theo phiếu, ghi số đo và kết luận vào phiếu.

Thí nghiệm không lưu lại thao tác của học sinh và không có chỗ nộp bài. Kết quả các em ghi vào phiếu giấy hoặc nộp theo cách lớp đang dùng.

Lưu ý

• Thí nghiệm chạy ngay trên máy, không gửi dữ liệu về máy chủ của Viện hay của PhET.
• Tải xong trang thì thí nghiệm vẫn chạy tiếp khi mất mạng. Tải lại trang lúc mất mạng thì không mở được.
• Máy tính cũ, ít bộ nhớ có thể chạy chậm với thí nghiệm nặng (Sự nổi, Khối lượng riêng, Lực và chuyển động). Đóng bớt thẻ trình duyệt khác trước khi mở.
• Mô phỏng là mô hình đơn giản hóa, không thay hết được thí nghiệm thật. Có dụng cụ thì nên cho học sinh làm thật, dùng mô phỏng để xem thứ mắt không thấy được như dòng electron, phân tử chuyển động.

Hỏi đáp

Mở thí nghiệm chỉ thấy màn đen có chữ PhET?

Thí nghiệm đang tải. Chờ thanh tải dưới chữ PhET chạy hết. Mạng chậm thì chờ lâu hơn; quá một phút vẫn không lên thì tải lại trang.

Học sinh kéo lung tung, thí nghiệm rối hết, làm sao đưa về ban đầu?

Bấm nút tròn màu cam có mũi tên xoay vòng ở góc dưới bên phải khung thí nghiệm.

Tên trong khung khác tên ở danh sách?

Danh sách ghi tên theo thuật ngữ sách giáo khoa. Chữ trong khung là bản dịch của PhET, Viện không sửa bên trong thí nghiệm.

Dùng trên máy tính bảng có được không?

Được. Chạm để bấm, kéo bằng ngón tay như kéo chuột.