Trang chủ Viện

Hướng dẫn › Dạy theo môn

Hướng dẫn: Lập trình Python, SQL

Viết và chạy chương trình Python, câu lệnh SQL ngay trên trình duyệt, không phải cài phần mềm. Có sẵn bài mẫu theo chương trình Tin học 10, 11; báo lỗi bằng tiếng Việt kèm gợi ý sửa. Hợp với phòng máy trường không cài được Python.

Mở công cụ

Cần chuẩn bị

Chạy chương trình Python đầu tiên

  1. Mở Lập trình Python, SQL, chọn thẻ Python. Ô soạn mã có sẵn bài "In ra màn hình".
  2. Bấm Chạy (hoặc nhấn Ctrl + Enter). Khung Kết quả bên phải hiện chữ "Xin chào các em!", dòng trạng thái ghi "Chạy xong sau … giây."
  3. Sửa mã trong ô soạn, ví dụ đổi câu chào, rồi bấm Chạy lại.
  4. Phím Tab thụt lề vào 4 dấu cách, Shift + Tab lùi lề ra.
  5. Chương trình chạy mãi không dừng (vòng lặp while quên tăng biến), bấm Dừng.

Mã đang soạn tự lưu mỗi khi gõ. Đóng trình duyệt rồi mở lại vẫn thấy mã cũ, miễn là cùng máy, cùng trình duyệt.

Mở bài mẫu

  1. Bấm ô Bài mẫu. Bài chia theo nhóm như sách: Làm quen, Biến, nhập và xuất, Câu lệnh rẽ nhánh if, Vòng lặp for, Vòng lặp while, Kiểu danh sách (list), Xâu kí tự, Chương trình con (hàm), Vẽ hình với turtle.
  2. Chọn một bài, ví dụ Ước chung lớn nhất (thuật toán Euclid). Mã của bài thay vào ô soạn.
  3. Nếu ô soạn đang có mã em tự viết, máy hỏi "Thay mã đang soạn bằng bài mẫu?". Bấm đồng ý thì mã cũ mất, nên tải về trước nếu cần giữ.

Chương trình có nhập dữ liệu (input)

  1. Mở bài mẫu Chu vi, diện tích hình chữ nhật, bấm Chạy.
  2. Dưới khung kết quả hiện ô nhập, trên ô ghi câu chương trình hỏi, ví dụ "Chương trình hỏi: Nhập chiều dài:". Dòng trạng thái ghi "Đang chờ nhập…".
  3. Gõ số, ví dụ 5, rồi nhấn Enter hoặc bấm Gửi.
  4. Chương trình hỏi tiếp chiều rộng. Gõ 3, bấm Gửi. Kết quả chu vi, diện tích hiện ra.

Số thập phân gõ bằng dấu chấm: 7.5, không gõ 7,5.

Đọc thông báo lỗi

  1. Chương trình sai thì dưới khung kết quả hiện hộp lỗi màu đỏ: dòng đầu ghi loại lỗi và vị trí, ví dụ "Lỗi tên ở dòng 3".
  2. Dòng tiếp theo giải thích bằng tiếng Việt và gợi ý cách sửa, ví dụ "Tên "dien_tich" chưa được định nghĩa: có thể em chưa gán giá trị, viết sai tên (chữ hoa, chữ thường), hoặc quên dấu nháy của xâu."
  3. Dòng chữ nhỏ cuối hộp là thông báo gốc của Python bằng tiếng Anh, để đối chiếu khi tra sách.
  4. Bấm Tới dòng 3 (số dòng theo lỗi) để máy bôi đen đúng dòng có lỗi trong ô soạn.

Vẽ hình với turtle

  1. Để ô Chế độ ở Python cơ bản, có turtle.
  2. Chọn bài mẫu Hình vuông, Ngôi sao năm cánh hoặc Hoa văn từ vòng lặp lồng nhau, bấm Chạy.
  3. Khung vẽ hiện dưới khung kết quả, con rùa vẽ từng nét.

Chế độ Python đầy đủ không có turtle. Chạy bài turtle ở chế độ đó thì máy báo lỗi và nhắc chuyển về Python cơ bản, có turtle.

Dùng chế độ Python đầy đủ

  1. Ở ô Chế độ, chọn Python đầy đủ (tải thêm khoảng 13 MB). Chế độ này dùng khi bài cần thư viện chuẩn của Python mà chế độ cơ bản thiếu.
  2. Ô Dữ liệu vào, mỗi dòng dùng cho một lần gọi input() hiện dưới ô soạn. Gõ trước dữ liệu, mỗi dòng một giá trị, theo đúng thứ tự chương trình hỏi. Ví dụ bài hình chữ nhật: dòng 1 gõ 5, dòng 2 gõ 3.
  3. Bấm Chạy. Lần đầu dòng trạng thái ghi "Đang tải Python đầy đủ (lần đầu khoảng 13 MB)…", chờ tải xong thì chương trình chạy.
  4. Chương trình chạy quá 30 giây thì máy tự dừng và báo "Chạy quá thời gian".

Chế độ này không hỏi từng lần như chế độ cơ bản: thiếu dòng trong ô Dữ liệu vào thì máy báo "Thiếu dữ liệu vào". Phòng máy 40 máy cùng tải 13 MB một lúc sẽ chậm, nên dùng chế độ cơ bản cho bài thường ngày.

Lưu bài, mở lại, nộp bài

  1. Bấm Tải về .py. Máy tải về tệp bai-lam.py vào thư mục Tải xuống.
  2. Em đổi tên tệp theo quy định của thầy cô, ví dụ "7A-Tran-An-bai3.py", rồi nộp qua cách lớp đang dùng (USB, thư điện tử, Zalo, hệ thống học trực tuyến của trường).
  3. Muốn mở lại, bấm Mở tệp .py, chọn tệp. Mã trong tệp thay vào ô soạn.

Tệp mở vào được tối đa 512 KB. Tệp .py tải về mở được bằng IDLE, Thonny hay phần mềm Python khác.

Thực hành SQL

  1. Chọn thẻ SQL. Chờ cột Cấu trúc bảng bên phải hiện danh sách bảng.
  2. Ở ô Cơ sở dữ liệu, chọn Quản lí học sinh (bảng Lop, HocSinh, MonHoc, Diem) hoặc Thư viện trường (bảng Sach, BanDoc, MuonTra).
  3. Xem cột Cấu trúc bảng: mỗi bảng ghi số dòng, tên cột, kiểu dữ liệu, nhãn khóa chính, và mũi tên chỉ cột khóa ngoại tham chiếu tới bảng nào.
  4. Bấm vào tên một bảng để xem dữ liệu. Ô soạn đổi thành câu SELECT * FROM tên bảng và chạy luôn.
  5. Gõ câu lệnh vào ô soạn, bấm Chạy (hoặc Ctrl + Enter). Kết quả hiện thành bảng, trên bảng ghi "Câu 1: … dòng".
  6. Chạy nhiều câu lệnh một lần thì cách nhau bằng dấu chấm phẩy. Mỗi câu có một bảng kết quả riêng.
  7. Ô Bài mẫu có sẵn các câu từ dễ đến khó: WHERE, ORDER BY, JOIN, GROUP BY, HAVING, INSERT, UPDATE, DELETE, CREATE TABLE.

Kết quả dài chỉ hiện 500 dòng đầu. Tên bảng, tên cột viết đúng như ở Cấu trúc bảng; giá trị chữ đặt trong dấu nháy đơn: WHERE MaLop = '10A1'.

Sửa dữ liệu và đặt lại cơ sở dữ liệu

  1. Câu INSERT, UPDATE, DELETE, CREATE TABLE làm thay đổi dữ liệu thật trong cơ sở dữ liệu trên máy em. Kết quả ghi "đã thực hiện, … dòng thay đổi".
  2. Thay đổi được lưu lại: tải lại trang vẫn còn bảng, dòng em đã thêm.
  3. Muốn làm lại từ đầu, bấm Đặt lại CSDL, bấm đồng ý. Cơ sở dữ liệu đang chọn trở về dữ liệu mẫu ban đầu.
  4. Bấm Tải về .sql để lưu các câu lệnh đang soạn (tệp truy-van.sql); Mở tệp .sql để mở lại.

Tải về .sql chỉ lưu các câu lệnh trong ô soạn, không lưu dữ liệu trong bảng.

Chiếu lên lớp

  1. Bấm Chữ to để phóng chữ trong ô soạn và khung kết quả cho học sinh cuối lớp đọc được. Bấm lần nữa để về cỡ thường.
  2. Bấm Toàn màn hình để công cụ phủ kín màn hình. Bấm Thoát toàn màn hình hoặc nhấn Esc để thoát.

Lưu ý

Hỏi đáp

Mất mạng giữa giờ thực hành thì sao?
Chế độ Python cơ bản, có turtle vẫn chạy nếu trang đã mở xong. Thẻ SQL chỉ tải phần chạy SQL khi em bấm vào thẻ lần đầu, nên cần mở thẻ SQL một lần lúc còn mạng. Chế độ Python đầy đủ cần mạng ở lần chạy đầu để tải 13 MB. Đã tải xong thì chạy tiếp được cho đến khi tải lại trang.
Em gõ 7,5 thì báo lỗi "Không đổi được … thành số thực"?
Python dùng dấu chấm cho số thập phân. Gõ 7.5.
Bấm Chạy mà chương trình cứ "Đang chạy…" không ra gì?
Có thể vòng lặp không dừng, hoặc chương trình đang chờ em nhập mà em chưa thấy ô nhập (kéo xuống dưới khung kết quả). Bấm Dừng, kiểm tra điều kiện của vòng lặp while.
Chạy lại bài mẫu Tạo bảng mới thì báo "Bảng CauLacBo đã có"?
Bảng đã tạo ở lần chạy trước và vẫn còn lưu. Bấm Đặt lại CSDL rồi chạy lại, hoặc bỏ câu CREATE TABLE.
Thầy cô muốn thu bài của cả lớp thì làm thế nào?
Công cụ không có chỗ nộp bài. Mỗi em bấm Tải về .py, đổi tên tệp theo quy định rồi nộp qua USB, thư mục chung của phòng máy hoặc hệ thống học trực tuyến của trường.